رفع فواصل اجتماعي بر اثر انفاق
بيچارگي و تهيدستي از يک طرف، و تراکم ثروت و دارايي از طرف ديگر باعث شده جوامع مختلف بشري دوقطبي شوند؛ قطبي ثروتمند و قطبي مستمند. هر مکتبي براي رفع اين معضل شديد اجتماعي چارهاي انديشيده است. اسلام راهحلهايي جامع و کامل به کار گرفته که اگر يک جامعه اين راهکارها را به کار بندد، به طور قطع بر اين مُعضل فائق آمده، طعم شيرين آن را با رفع فواصل اجتماعي و نزديک شدن سطح زندگي افراد به هم خواهد چشيد. اسلام صلاح کار را در انفاق، تحريم و ممنوعيت رباخواري، وضع مالياتهاي اسلامي و به کارگيري اموري چون وقف و قرضالحسنه دانسته است.
انفاق موجب فراواني
قرآن انفاق را مانند بذري دانسته که هفت خوشه ميروياند که در هر خوشه آن صددانه هست؛ يعني همانطور که هر دانه بذر بر اثر واقع شدن در زمينِ مناسب به هفتصد دانه تبديل ميشود، مال نيز با انفاق، رشد و فزوني مييابد؛ در حالي که تصور برخي، خلاف اين است، ايشان تصور ميکند با انفاق چيزي از انفاق کننده کم ميشود و بر ديگري افزوده ميشود.
جايگزيني انفاق در قرآن
به ظاهر با انفاق چيزي از انفاق کننده کم ميشود، ولي در حقيقت چنين نيست. قرآن بشارت ميدهد که «هرچيزي انفاق کنيد، چيزي جانشين ميشود». ممکن است مالي که انسان براي خود نگه ميدارد، بر اثر عوامل طبيعي و غير طبيعي از بين رود، ولي مالي که در راه خدا بخشيده، در واقع در محل اَمني به امانت گذاشته که هيچ عامل طبيعي و غير طبيعي نميتواند آن را تهديد کند.
بالندگي انفاق در روايات
طبق بيان پيامبر اکرم(ص) فرشتهاي هر روز ندا ميدهد: «خداوندا، به انفاق دهندگان، عوض بده» و فرشتهاي نيز ندا ميدهد: «خداوندا مال بخيلان را نابود کن».
انفاق در نزد خدا
خداوند به انفاقِ انفاق کننده توجه دارد و از آن (پنهان و آشکار) خبر دارد و به همين دليل انسانهاي آگاه، انفاق را مايه تقرب به خداوند ميدانند و با آن به سوي خدا گام بر ميدارند؛ چرا که ميدانند هر انفاقي که براي خدا باشد، هر چند ناچيز و کوچک، نزد خداوند ثبت ميشود.
صدقه موجب نزول روزي
پيامبر گرامي اسلام(ص) صدقه را از راههاي جلب روزي و نزول رزق دانسته است.
چند فايده ديگر براي صدقه
صدقه، فقر را از بين ميبرد؛ عمر را زياد ميکند؛ مرگ بد را دفع مينمايد، حساب قيامت را آسان ميکند؛ موجب آبادي و رونق خانه ميشود؛ موجب اداي قرض ميشود؛ ناراحتيهاي روحي را زائل ميکند؛ جان انسان را از گزند و آفات و مال او را از تصرف اشرار حفظ ميکند؛ قضاي الهي را برطرف ميکند؛ و از همه مهمتر، پاداش اُخروي دارد.
بهترين صدقه در روايات
از روايات چنين فهميده ميشود که بهترين صدقه، انفاق به ارحام و خويشاوندان است؛ چرا که انفاق و صدقه به مستمندانِ بيگانه فقط صدقه است، ولي به مستمندان خويشاوند علاوه بر انفاق، صله رحم نيز ميباشد و بيشک چنين انفاقي دو سود دارد: يکي سود و فايده انفاق و ديگري فوايد صله رحم. به همين سبب است که پيامبر بزرگوار اسلام فرمودهاند: «در جايي که خويشاوندان محتاج باشند، صدقه به غير پذيرفته نيست». در واقع اين امر اهميت و اولويت صدقه و انفاق را به خويشاوندان ثابت ميکند.
انواع انفاق
انفاق از جمله اموري است که هم ميتواند پنهاني صورت گيرد و هم آشکار. بيشک انفاقي که پنهاني صورت گيرد، پسنديدهتر از انفاق علني است؛ چرا که با پوشيده نگهداشتن انفاق از آفات آن جلوگيري ميشود. آفاتي هستند که ميتوانند انفاق را از جرگه خوبيها خارج و به ورطه بديها داخل کنند.
آفتي از آفات انفاق
آفات انفاق بيشتر در انفاقهاي علني روي ميدهد. مهمترين آفتي که ممکن است دامن انفاق را بيالايد، ريا است. ريا چنانکه هر عمل عبادي را ضايع ميکند، انفاق را نيز تباه ميسازد. با ريا نه تنها انفاق جنبه مثبتي ندارد، بلکه فوائد و آثاري که بر انفاق مترتب است همگي تباه ميشود. قرآن به اين آفت توجه کرده و آن را نتيجه بياعتقادي به روز رستاخيز دانسته است.
منتگذاري در انفاق
يکي از آفات انفاق، اذيت و آزار و منتگذاري است که ممکن است انفاق کننده را به ورطه سقوط بکشاند و عملش را تباه کند. قرآن مؤمنان را از اين کار بيم داده است: «اي کساني که ايمان آوردهايد، انفاق و بخششهاي خود را با منت نهادت وآزار رساندن، باطل نسازيد».
نکته شايان توجه اين است که قرآن چنين شخصي را به رياکاري که به روز رستاخيز ايمان ندارد، تشبيه کرده است.
انفاق، داد و ستد با خداوند
چون در انفاق و صدقه، در واقع طرف گيرنده خداست واين معامله بين بنده و خداوند صورت ميگيرد، پس شايسته است که انسان در اين معامله بهترين چيزها را بدهد، تا بهترين عوض را بستاند. انفاق داد و ستد با خداست و در دادو ستد چون متناسب با شيء داده شده، ستانده ميشود، پس شايسته است که انفاق کننده بهترينها را بدهد تا بهترينها را بستاند. قرآن به اين داد وستد بين خالق و مخلوق اشاره ميکند و انفاق را قرض دادن به خداوند ميداند. همچنين در آيه ديگر رسيدن به نيکي و کمال را به انفاق دوست داشتنيها مشروط کرده است.
انفاق از مال حلال
بيشک چون در داد و ستدي که نام انفاق دارد، گيرنده خداوند است جز مال حلال پذيرفته نيست. قرآن به اين مهم اشاره و مؤمنان را به انفاق از اموال حلال امر کرده و از بخشش اموال ناپاک که از راههاي نامشروع مانند ربا و رشوه به دست آمده، منع فرموده است.
انفاق از نگاه رحماني و از ديدگاه شيطاني
از آنجا که شيطان نيروي بازدارنده از انفاق است، انسان را ميترساند و عاقبت انفاق را فقر معرفي ميکند، چيزي که هر انساني فطرتا از آن گريزان است. از طرف ديگر خداوند عاقبت و نتيجه انفاق را مغفرت و فضل و بخشش وسيع خود ميداند حال اگر انسان گوش خود را به زمزمه شيطان عادت داده باشد، صداي شيطان را ميشنود که او را از عاقبت دروغين انفاق، يعني فقر و بدبختي، بيم ميدهد؛ ولي اگر انسان گوشش را با نداي ملکوتي همراه سازد و از تعاليم الهي درس گيرد، طبيعتا نداي رحماني را ميشنود وبا تمام وجود از بهترين اموال خود ميبخشد و از اين بخشش لذت ميبرد؛ چرا که نتيجه شيرين و زيباي آن را در چندقدمي خود ميبيند.
آداب انفاق
هر عبادتي آدابي دارد که با رعايت آن آداب، عبادت به حد کمال ميرسد. انفاق نيز که عبادتي بزرگ و راهي از راههاي اتصال به درياي بيکران رحمت خداوندي است، آدابي خاص دارد که با رعايت آن آداب، انفاق به حد کمال خود ميرسد. از جمله اين آداب عبارتند از: 1. انفاق قبل از درخواست نيازمند؛ 2. فروتني به هنگام انفاق کردن؛ 3. انفاق در اوقاتي که فضيلت خاص دارند مثل اعياد اسلامي و ماه مبارک رمضان؛ 4. انفاق پنهاني (البته پرداخت صدقات و انفاقهاي واجب، به صورت آشکار بهتر است از پرداخت مخفيانه)؛ 5. خودداري از منتگذاري؛ 6. انفاق باعث شرمساري گيرنده نشود؛ 7. انفاق از بهترينها؛ 8. انفاق خود را، هرچند بزرگ و مهم، کوچک و ناچيز شماريد؛ 9. ترتيب فضيلت انفاق را رعايت نماييد (از خويشاوند نزديک شروع کنيد).
انفاق حضرت علي(ع)
علي(ع) با کار طاقتفرسا و حفر چاه و ايجاد باغ و مزارع، و فروش محصولات آن، به فقرا و مستمندان کمک ميکرد. او که در عبادت مانندي نداشت در آفتاب طاقتفرساي تابستان به کشت و زرع ميپرداخت و در آخر، بهرهاي که نصيبش ميشد، بين فقرا تقسيم ميکرد. او روزها تلاش ميکرد تا شبهنگام يتيمي گرسنه نخوابد و مادري اندوهناک نباشد و پدري شرمسار نگردد. ميدانيم که سوره انسان در شأن آن حضرت و خانوادهاش وارد شده است. چنانکه مشهور است او بهترين انگشترش را درحال رکوع به مستمندي بخشيد و طبق بيان حضرت زهرا(س) او هيچگاه خوردني در منزل باقي نميگذاشت و همه را ميبخشيد.
يتيمنوازي علي(ع)
از جمله کارهاي علي(ع) يتيمنوازي آن حضرت است او همچون پدري مهربان کودکان بيسرپرست را نوازش ميکرد و مايحتاج آنها را فراهم ميساخت و با لذت و شادکامي در اختيار آنها ميگذاشت. تاريخ مفتخر است که گوشهاي از انفاقها، بخششها و ايثارهاي علي(ع) را در خود جاي داده است. علي(ع) هيچگاه از تهيه مسکن براي بيسرپناهان و تدارک ازدواج براي جوانان غافل نبوده است. دوست و دشمن اين حالات را بيان داشتهاند و آن را سينه به سينه نقل نمودهاند. بقيه ائمه نيز از پدر بزرگوار خود درس گرفتهاند.
به نقل از پايگاه حوزه |